Umlando ngenkosi uZihlandlo ka Gcwabe, yaseMbo

 

Umdwebo wenkosi uZihlandlo

Umlando ngenkosi uZihlandlo ka Gcwabe yakithi eSimahleni 

Kuloba uMntwana uMncedisi ka Mavovo Mkhize

INkosi uZihlandlo kaGcwabe Lecture summary

INkosi yoSelwa uZihlandlo kaGcwabe wabe engumngani omkhulu weNkosi uShaka koSenzangakhona.INkosi yabe izalwa ebukhosini baseMbo izalwa iNkosi uGcwabe kaKhabazela kuNdlunkulu uNjotheni kaLubhoko Mchunu ebukhosini basemaChunwinini eNkandla. Wazalwa ngeminyaka yama 1700s nomfowabo uSambela owabe eliqhawe ehlabana ezimpini zakhe kuze kube INkosi umunika ubukhosi bakhe ukuthi aphathe enye inxenye yaBambo okwabe kungu Mngenela kanye namabutho ayebizwa ngamakhanda ngoba iNkosi YoHlanga uZihlandlo kaGcwabe kuphela owayevumelekile ukubutha AMABUTHO umehluko phakathi kwaKhanda namabutho usekutheni kulamakhosi ayengaphansi koMbuso waseMbo nawo ayebutha awawo abenamagama bese elethwa eSimahleni eselibutho elilodwa eliyoqhanjwa iNkosi YoHlanga awanike neMvunulo yawo nezihlangu .

INkosi uZihlandlo kaGcwabe wabusa kanye noYise uGcwabe ka Khabazela.

Isizathu salokho ukuthi wayengelona izibulo lenkosi babekhona abadala kunaye ababefuna ukuthatha isihlalo sikaYise ababezibona befanele ngoba yazala kakhulu iNkosi YoHlanga uGcwabe kaKhabazela abakwaMkhize abaningi ukhalo lweNkosi uGcwabe kaKhabazela.

Abafowabo beNkosi uZihlandlo kaGcwabe

UMbuzane
UMlandu
UMashukumbela
ULuzalo
UZihlandlo
USambela
UMasende
Niyoni
Nomcishi/noMnansi
Zelize
uZulu
Mabhida
Nethisa
Manqondo
Ntethi

Baningi,ambalwa nje kulawa angenhla agcina esenobukhosi amanye ukukhotha kweDlangamandla kwaba_

UMbuzane ubukhosi obaziwa ngokuthi kuseziMbuzaneni buse Horwick abelungu babafica sebekhona kuleyandawo ababekwanga abeLungu.UMashukumbele akabanga yiNkosi kepha indondana yakhe uLudonga owahamba nomlungu u Adam Kok washona eMzimkhulu .UMlandu nabo base PMB.USambela yena kwaphuma ubukhosi bubili kuMsengi no Ngangezwelakhe baseNhlazuka.KuZihlandlo kuphume ubukhosi obubili kuye obuvela uSiyingele no Mgidi kwaMaphumulo oKhahlambeni.Kwathi uSiyingele kwaphuma ubukhosi obubili obuvela kuNgunezi noMlulama.Kwathi kuNgunezi kwavela ubukhosi obubili obuvela kuTilongo no Skhukhukhu ubukhosi obukhona bonke lobu.Kwathi kumfowabo kaGcwabe uGoba kwavela ubukhosi obuseMtshezi.Kwathi kuMfowabo kaKhabazela uMbangi kwavela ubukhosi obubili obuvela kuThole noNotshelwa eMpunga naseHlokozi.Kwathi kumfowabo KaMavovo owaziwa ngoGubhela kwavela ubukhosi obuse Bothas Hill.INkosi uZihlandlo kaGcwabe ubuse kanye neNkosi uShaka kepha yamthola evele eseyiNkosi uZihlandlo njengoba babe busa kanye noYise uGcwabe owakhothama ngo 1814 nokuyilapho iNkosi YoHlanga uZihlandlo kaGcwabe abuse izizwe nezizwana kumbuso wakhe owodwa waBambo kwaze ukuba kufika iNkosi uShaka ngo 1816 baze bakha ubuhlobo ngo 1820 sebengamadlelandawonye kwakhiwa inqanawe yomfelandawonye okuthiwa isizwe samaZulu .Wakwazi ukugcina uBumbo negama lesizwe Abambo/ Abasembo ngesikhathi seLembe .Wakwazi ukuthi agumbe imikhosi namagugu esizwe.Wakwazi ukugcina amasiko esizwe saseMbo kanye noLimi kwabe sekukhulunywa iSiswati/ISitekela . Kwahamba saze saphela kwakhulunywa isizulu phaqa ziningi izizathu ezadala lokho .
Wakwazi ukuthi akhonzise izizwe ezabe zidinga ukukhoseliswa ngezimo zenhlalo.Inkosi uZihlandlo kaGcwabe eyaphakamisa isizwe nobuqhawe baseMbo evelela esemkhankasweni weLembe lokubumba isizwe samaZulu esikhulukazi e Africa kwabe kuliqhawe leNkosi uShaka ayelethembile futhi elithanda izimpi eziningi zeLembe wazilwa nalo ngesivumelwano sabo abasenzayo Kwakuba nesikhathi lapho kusinwa khona iJadu beqhudelana iyonandlela ababechitha ngayo isithukuthezi kuvunulwe amabutho akwaZulu namaButho aseMbo wala waphethwa ukuthi amabutho ehlanganiswe neLembe lagcina limyekile wala ethi ufuna uSambela wathi lutho .

Ngyathokoza .

Ngizwile ukuthi kuqoshwa umdlalo weNkosi njengoba singathintwanga kushuthi lokhu engikusho ngenhla ngeke nikubone.

Izibongo zenkosi uZihlandlo ka Gcwabe Mkhize.

ISibhene sikaNdaba!
Esimnhlan’unezindlela
Inkomo ka Somncinci !
Ezitho zinhlanu,
Isigubudo wakithi saseSijibeni
EsiMntwanga lonzima

Ongasaziyo angasibalekela
Thina Mngenela some,
Thina Sijiba singahleka silale phansi,
Sithi: ‘Bawuboneni umondli okaNongamulana’?
UMondli wamakhos’abuy’abhembeze.

Wondl’uBaleni obezalwa nguNomagaga wabhembeza.
Wondl’uPhakade wabhembeza,
Wondl’uMbazwana wondl’uBhidla babhembeza(ukudakwa ngukusutha)
Indons’ebonwe ngabavuki bokusa,
Ibonwe nguMlotshwa wakwaMgubhele
Bathi yimbaxamatsheni injengekaMgabhi

uBadli bekhokhwane,
Bazowusinda ngokudl’izibiba
UNomashingili ka Ndaba!
Inkom’ezaz’ishoba yakoMncinci
Imbabal’emhlathi mide!
Engibhebh’emhlane ngaze ngayehlisa,
NgeyawoLuzalo ngeyawoSambela ngeyawoZelize.

Uhlol’oPhisweni ngemvula yezinyembezi,
Ebalekelwe zinkomo zikaNomagaga,
Zibalekele phansi kweMvelweni,
Abanikazi Mvelweni basamangele
Okhwele ngoBhacu lungenandlela(intaba)
Eyawukhiph’ezikaDlaba(inkosi yakwaShezi).
Sebequphisen’izinkani benoShaka,
Wazidla!

Udl’uSondonzima ngaseMdakeni,
Amakhabal’azak’udliwa nguMacingwane waseNgonyameni(inkosi yakwaMchunu)
Muthi lo siyenge ngaseMphezulu
Wadl’uShishi ka Phinda ngaseMaphephetheni(kwaGwala)
Wadl’uZiphundulu ezalwa nguMatomela
Amakhubal’adliwa nguNzombane
Wadl’uSoshenge,
Amakhubal’adliwa khon’emaBomvini(kwaNgubane)
Wadl’uNguza ka Ngonyama

Amakhabal’azak’udliwa nguBhidla(wakwaDlamini)
Wadl’uBhodeyana ka Dlomo
Amakhubal’adliwa nguMzongwe
Wadl’uMashakumbele kwabakwaGcwabe(kwabo)
Amakhubal’adliwa nguZelize adliwa nguNsele

Wadl’uLudonga kwabakwaMashukumbele
Amakhubal’adliwa nguMsengi kwabakwaSambela
Wadl’uSibabili kwabakwaMashukumbele
Amakhubal’azak’udliwa nguZembe kwabakhe
Wadl’uNtithi kwabakwaGcwabe
Amakhubal’azak’udliwa nguZinkwindi
Wadl’uNomagwayi waseMazolweni
UMdubelele odubel’uDube wakwaNgcobo
Ngob’ubesidla ngesandla yena
Yen’edla ngokhezo

USozice indlov’edla ngonokhondo(ngokunakekelisa)
Uzoba mkhon’ungonondo
Abafo bazawuzondela
Ulobole ngezinkomo kuNzombane umntaka Matomela
Wazilanda ngemikhonto,
Kanti ubelobole ngazo inkosikazi yakhe
Unina ka Ndabezitha(inkosana yaseSimahla)
Wathi zihambe nelungakazi zahamba nencokazi
Zahamba newasakazi

Laduma laqaqamba kwendis’uKhwishikazi
Lithi kaligaye lihlanganise
Induk’emnyama ka Ndaba ishay’iziziba,
Kwaze kwaphethuk’udaka phansi

Uyithethe kabana ngaseMphezulu,
Wayiweza ngelikaDumudumu,
Izimvubu nezingwenya zayikhe’imilomo
Wayiweza ngelaseMfumbeni
Wayibuthis’ebuyeni likaMyimbana
Wathi kadl’amabele
Bawadl’engathiwe eluhlaza

Wawushis’owaseSokeni(kaMsholozi)
Wawushis’owaseNguga
Wawushis’owaseNguga
Laduma laqaqamba lakhukhula,
Wash’ingoma eshub’esebuya
Odl’uSali ka Sibenya
Amakhubal’adliwa nguMbonjeni
Wadl’iMbonjeni ngaseMawusheni
Owal’ukubunda kabili
Wathi ngeze ngavund’amabele
Ngivund’izinkomo,
Ngivund’abantu.

Ivila liwadlil’amabel’ezikhuthali
AwoNomdwena wakwaXhongo
Owal’isiqikela senyama
Siphuma kokaMqikela
Wanqum’uGwenimbuya,
Indiana ka Gayeni endlini kwaMsholozi

Isithatha kancane sikamaDibandlela
Singathatha siphakamise,
Uma sikhuluma noBhambatha umntaka Shabase
Sikhuluma noGebhula umntaka Shabase

Ulibinda Nkosi!

 

 

Tags:
Umbhali: Bongukholo Khumalo